O tym, jak Polacy Skopje budowali – trzęsienie ziemi 1963

Dokładnie 57 lat temu, 26 lipca 1963 roku o godzinie 5:17 rano, stolicę Macedonii nawiedziło trzęsienie ziemi. Wstrząsy trwały jedynie około 20 sekund ale całkowicie zmieniły oblicze miasta. Magnituda wstrząsów była stosunkowo niewielka, jednakże ognisko, zlokalizowane wyjątkowo płytko bo na głębokości tylko 6 kilometrów, bezpośrednio pod centrum macedońskiej stolicy spowodowało ogromne zniszczenia. Szacuje się, że uszkodzeniu uległo nawet 75% zabudowy miasta. Podczas trzęsienia życie straciło 1070 osób a ponad 3300 zostało rannych. Około 150 tysięcy osób zostało pozbawionych dachu nad głową. Aby właściwie ocenić te liczby należy zaznaczyć, że w tym okresie w Skopju mieszkało około 200 tysięcy ludzi i było ono miastem z największą liczbą mieszkańców w całej południowej Jugosławii. To była prawdziwa humanitarna katastrofa.

The State Archives of the Republic of Macedonia (DARM), Skopje Department

 

Trzęsienie ziemi przetrwał między innymi Kamienny Most, znany wszystkim z herbu miasta. Ocalał także budynek starego dworca kolejowego. Obecnie mieści się w nim muzeum, w którym można obejrzeć stałą wystawę o trzęsieniu ziemi z 1963 roku. Na fasadzie muzeum znajduje się wciąż stary zegar, który zatrzymał się w chwili trzęsienia ziemi i do dzisiaj przypomina o nim mieszkańcom miasta.

By Diego Delso, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=32725625

 

Polski akcent w odbudowie

Skutki trzęsienia ziemi pomagało likwidować 35 państw. Polska była w tą pomoc bardzo zaangażowana. Po katastrofie ONZ zaczęła organizować międzynarodową pomoc humanitarną a także zorganizowała konkurs na koncept odbudowy miasta. Konkurs ten wygrali polscy architekci: Adolf Ciborowski i Stanisław Jankowski. Jeszcze do niedawna efekty ich pracy można było oglądać w całości. Jednak w ramach projektu Skopje 2014 sporo z zaprojektowanych przez nich budynków, zyskało fasady, zupełnie nie przypominające tych starych. Przy pracach projektowych polski zespół, który współpracował z grecką firmą Doxiadis Associates, zwrócił szczególną uwagę na to, by przygotować miasto do ewentualnego ponownego trzęsienia ziemi: rozproszono zabudowę i ograniczono jej wysokość. Sam projekt wzbudza dzisiaj sporo kontrowersji, związanych głównie z jego utrzymaną w duchu socmodernizmu i brutalizmu estetyką.

Adolf Ciborowski

Był polskim architektem, urodzonym 25 maja 1919 w Warszawie. Ukończył Politechnikę Warszawską. Później uzyskał tytuł prof. Nadzwyczajnego nauk technicznych tej uczelni. W latach 1947-1948, jako pracownik Biura Odbudowy Stolicy, wniósł znaczący wkład w odbudowę zniszczonej, w czasie II wojny światowej, Warszawy. Doświadczenie zdobyte przy tym projekcie wykorzystał w konkursie na projekt odbudowy macedońskiej stolicy. Za swój wkład w odbudowę Skopje otrzymał honorowe członkostwo Stowarzyszenia Inżynierów Republiki Macedonii. W 1964 roku został dyrektorem programu ONZ do planowania odbudowy Skopja. Tę funkcję pełnił do 1967 roku.

Stanisław Jankowski

Urodził się 29 września 1911 roku w Warszawie. Był architektem, a także kapitanem artylerii Wojska Polskiego, oficerem wywiadu Armii Krajowej i uczestnikiem powstania warszawskiego. Studiował na Uniwersytecie Warszawskim, a następnie na Politechnice Warszawskiej. On także był zaangażowany w odbudowę Warszawy z ramienia Biura Odbudowy Stolicy. Za swoją pracę przy odbudowie Skopje został odznaczony srebrnym medalem miasta Skopje.

By Stefan Bałuk – Stanisław Jankowski (1980) Z fałszywym Ausweisem w prawdziwej Warszawie: Wspomnienia 1939-1946, Warszawa, Domena publiczna, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=2838493

 

Polski podarunek

Poza pomocą w odbudowie, Polska sfinansowała także budowę Muzeum Sztuki Współczesnej w Skopje. Za projekt muzeum odpowiedzialny był zespół architektów „Tygrysy”: Wacława Kłyszewskiego, Jerzego Mokrzyńskiego i Eugeniusza Wierzbickiego. Muzeum to działa do dzisiaj i w swoich zbiorach prezentuje zbiór dzieł sztuki z całego świata ofiarowanych Macedończykom w ramach pomocy po trzęsieniu ziemi.

By Tamara Saveska – Praca własna, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=36401236

 

Wielu Polaków nie ma pojęcia o tym pięknym przykładzie polskiej solidarności z narodem Macedońskim, który tak nagle znalazł się w potrzebie. Z pewnością Polaków do udziału w pomocy predysponowało własne doświadczenie. W innych okolicznościach, ale stolice obu krajów znalazły się w podobnej sytuacji i obie potrzebowały gruntownej poprzedzonej stworzeniem odpowiednich projektów odbudowy.

About The Author

Hanna Zieleniewska

Moja przygoda z Bałkanami zaczęła się już parę lat temu. I jak się zaczęła, tak przepadłam na dobre, skończyłam na studiach bałkanistycznych, a od paru miesięcy sama na Bałkanach mieszkam. Lubię dzielić się moją pasją i zarażać innych miłością do tego zakątka Europy.

Add a comment

*Please complete all fields correctly

Zobacz także:

No Image
No Image